improviseren 2.0

Onrust bij de burger

Burgers vertrouwen de politiek niet meer, “het zijn allemaal draaikonten”, en de overheid krijgt de schuld. En andersom laat de lokale overheid het soms schandalig afweten, en moet de politiek-bestuurlijke leider het veld ruimen. Op allerlei manieren wordt de crisis in de relatie burger-politiek gediagnosticeerd. Politieke ideeën hebben hun vermogen tot inspireren verloren. Het debat wordt beheerst door zorg over vervagende normen en waarden. De verschillen tussen rijk en arm nemen toe, en de balans tussen economie en milieu staat onder druk. Er is veel pessimisme. Onverminderd optimistisch zijn degenen die in technologische oplossingen geloven (Giddens).

Mondige burgers nemen zelf de touwtjes in handen (“civil society”) en de politiek schittert door afwezigheid. In de netwerksamenleving (“multi-stakeholder society”, deliberatieve democratie) regelt de burger zijn eigen zaken en heeft daarbij de politiek niet nodig.

In reactie op deze ontwikkeling ontstaan binnen de overheid tal van nieuwe bestuursstijlen: De stroming van het New Public Management roept op tot bedrijfsmatiger werken en geeft ruimte aan publiek ondernemerschap. Zowat ieder overheidsgremium heeft geëxperimenteerd met interactieve beleidsvorming of co-productie van beleid, waarbij burger en beleidsmaker sterk op elkaar zijn betrokken. Van onderhandelend bestuur kan worden gesproken als het bestuur convenanten, deals of compromissen sluit met andere partijen teneinde de medewerking van belanghebbenden te verkrijgen (Van Thijn).

Wat moeten we hier nu mee, met een overheid als post-moderne procesmanager die niets vindt, maar slechts faciliteert? Als reactie hierop zien we dat de roep groter wordt om een sterke overheid op kerntaken. Maar is dat wel de manier om hiermee om te gaan? Want wat zouden die kerntaken dan moeten zijn? Gerritsen is duidelijk over de kerntaken van de overheid: diensten verlenen, regelgeven & handhaven, ontwikkelen & ordenen en beheren. En hij geeft ook aan waarom naar zijn mening de overheid onvoldoende presteert. Dat komt door institutionele verlamming, vastgelopen werkprocessen, versnipperde & ondermaatse bedrijfsvoering en onvoldoende zelfwerkzaamheid van burgers. Gerritsen, ooit gemeentesecretaris van Amsterdam, introduceert een aantal principes van slimmer werken om de eerder genoemde problemen aan te pakken.