improviseren 2.0

Gemeenschapsdier met een keuzevrijheid

Op dit moment kan ik het nog even niet beter zeggen dan Joep Dohmen. Vandaar dat ik hem voorlopig aan het woord laat:
Charles Taylor is een van de meest interessante actuele filosofen die zich consequent mengt in het fundamentele debat over het goede leven. Zijn bekendste interventies betreffen de thema’s van authenticiteit en van multiculturaliteit. In tegenstelling tot de conservatieven neemt hij authenticiteit principieel serieus. Taylor heeft terecht opgemerkt dat trouw zijn aan jezelf voor veel westerse individuen een nieuw moreel ideaal is geworden. Tegelijk acht hij het van groot belang om respectvol verschillen te erkennen, solidair te zijn en in dialoog te blijven.

In zijn omvangrijke Sources of the self. The making of the modern identity (1989) beschrijft Taylor in 5 indrukwekkende delen op welke uiteenlopende manieren mensen in de westerse cultuur vanaf de klassieke Oudheid tot op de dag van vandaag aan hun leven vorm hebben gegeven. Hij doet dat vanuit een morele ontologie: de mens is eerste en vooral een moreel evaluerend wezen.

Volgens Taylor wordt de moraal van de moderniteit gekenmerkt door drie morele assen. De eerste as is het principe van respect voor personen. Sedert het begin van de moderniteit domineert het principe van autonomie. Sedert de romantiek komt daar nog eens de notie van verschil bij. Alle individuen zijn verschillend en bezitten een uniek talent dat ze moeten kunnen ontwikkelen in hun eigen richting. Hieruit vloeit de tweede as voort: het authentieke ontwerp van een zinvol leven. Iedereen heeft speciale, eigen talenten en is in staat om zijn/haar unieke zelf te ontwikkelen. De derde en laatste as is die van erkenning en waardering. Samen vormen deze drie morele dimensies, het respect voor de persoonlijke autonomie, het streven naar een authentiek zinvol leven en het erkennen van de waardigheid van de persoon, de verdeelde morele ruimte van de moderniteit.

Het hedendaagse individualisme betekent volgens Taylor in de praktijk vaak dat mensen zichzelf in toenemende mate gaan definiëren los van traditionele, gemeenschappelijke kaders. Hij poneert daarentegen: ‘Ik kan mijn identiteit alleen identificeren tegen de achtergrond van dingen die ertoe doen. Het uitschakelen van geschiedenis, natuur, samenleving, de eisen van solidariteit … houdt in dat ik alle kandidaten voor wat ertoe doet uitschakel.’